Pendahuluan
Fenomena buli dalam kalangan murid semakin mendapat perhatian serius masyarakat. Perbuatan ini bukan sahaja mencemarkan nama baik institusi pendidikan, malah boleh membawa kesan buruk terhadap kesejahteraan emosi, sosial dan rohani murid. Hakikatnya, buli bukanlah perkara main-main. Ia merupakan satu bentuk penderaan yang boleh memusnahkan masa depan seseorang jika tidak ditangani dengan bijak dan berhemah.
Buli bukanlah sekadar pergaduhan biasa antara murid, tetapi satu bentuk tingkah laku agresif yang dilakukan secara berulang-ulang terhadap seseorang yang dianggap lemah atau tidak berdaya melawan. Dalam konteks pendidikan Islam, perbuatan membuli bertentangan dengan ajaran akhlak mulia, kasih sayang dan rasa hormat sesama insan. Maka, menjadi tanggungjawab semua pihak termasuk ibu bapa, guru dan masyarakat untuk bersama-sama membanteras budaya ini daripada terus berakar dalam persekitaran sekolah.
Takrif Buli Menurut Istilah Dan Pandangan Umum
Menurut Kamus Dewan Edisi Kelima (DBP), perkataan buli bermaksud “mengasari, menindas atau mengenakan seseorang yang lemah dengan tujuan untuk menakut-nakutkan atau mempermainkan”. Takrif ini menjelaskan bahawa buli melibatkan unsur kekerasan fizikal, mental atau emosi terhadap individu lain.
Dalam konteks pendidikan dan psikologi, buli didefinisikan sebagai tingkah laku agresif yang dilakukan berulang kali oleh seseorang atau kumpulan terhadap individu lain yang sukar mempertahankan diri. Perbuatan ini boleh berlaku dalam pelbagai bentuk seperti:
1. Buli fizikal - memukul, menendang, menampar atau melakukan apa-apa bentuk serangan tubuh.
2. Buli lisan - mengeluarkan kata-kata kesat, menghina, mengejek atau mengugut.
3. Buli sosial - mengasingkan seseorang daripada kumpulan, menyebarkan fitnah atau menjatuhkan maruah orang lain.
4. Buli siber (cyberbullying) - menggunakan media sosial untuk memalukan, mengugut atau menyebarkan maklumat palsu tentang seseorang.
Semua bentuk ini membawa kesan buruk yang serius dan tidak sepatutnya dianggap perkara kecil atau gurauan.
Pandangan Islam Terhadap Perbuatan Buli
Islam sangat menitikberatkan kehormatan, maruah dan keselamatan sesama manusia. Dalam ajaran Islam, segala bentuk kezaliman, penghinaan dan penyeksaan terhadap orang lain adalah dosa besar. Buli termasuk dalam kategori kezaliman kerana ia menindas dan menyakiti hati serta tubuh orang lain tanpa hak.
Rasulullah SAW bersabda:
“Seorang Muslim itu ialah saudara kepada Muslim yang lain. Dia tidak menzaliminya dan tidak membiarkannya (dizalimi).” (Hadis riwayat al-Bukhari dan Muslim)
Hadis ini menegaskan bahawa seorang Muslim wajib menjauhi segala bentuk perbuatan zalim, termasuk membuli. Seseorang yang membuli sebenarnya telah melanggar batas kemanusiaan dan persaudaraan Islam.
Dalam Surah Al-Hujurat, ayat 11, Allah SWT berfirman:
“Wahai orang-orang yang beriman, janganlah suatu kaum memperolok-olokkan kaum yang lain, kerana boleh jadi mereka (yang diperolok) lebih baik daripada mereka (yang memperolok).”
Ayat ini jelas menolak sebarang bentuk ejekan, penghinaan dan mempermainkan orang lain. Maka, buli bukan sahaja salah dari sudut undang-undang dunia, tetapi juga berdosa besar di sisi Allah SWT kerana ia melibatkan kezaliman terhadap hamba-Nya.
Buli Sebagai Bentuk Kezaliman Dan Penderaan
Dalam ilmu akhlak Islam, buli dianggap satu bentuk zulm iaitu meletakkan sesuatu bukan pada tempatnya. Apabila seseorang murid menggunakan kekuatan, kedudukan atau pengaruhnya untuk menyakiti orang lain, dia telah menzalimi. Islam mengajar supaya manusia saling berkasih sayang, bukan menindas.
Rasulullah SAW bersabda:
“Takutlah kamu terhadap doa orang yang dizalimi, kerana tidak ada hijab antara doa itu dengan Allah.” (Hadis riwayat al-Bukhari)
Ini bermakna sesiapa yang membuli orang lain perlu sedar bahawa doa mangsa boleh menjadi sebab turunnya kemurkaan Allah. Dalam konteks sekolah, murid yang membuli bukan sahaja melanggar disiplin, tetapi juga menanggung dosa di sisi Allah SWT.
Kesan Buruk Perbuatan Buli
Buli meninggalkan kesan jangka pendek dan jangka panjang yang sangat besar. Antara kesan yang dikenal pasti termasuklah:
1. Kesan emosi dan psikologi
Mangsa buli sering mengalami tekanan perasaan, hilang keyakinan diri, ketakutan, kemurungan dan dalam kes tertentu boleh membawa kepada cubaan membunuh diri.
2. Kesan terhadap prestasi akademik
Murid yang dibuli hilang minat untuk ke sekolah, sukar menumpukan perhatian dan menurun prestasi akademiknya.
3. Kesan sosial
Mangsa sering berasa terasing, sukar bergaul dan hilang kepercayaan terhadap rakan-rakan dan guru.
4. Kesan kepada pembuli
Murid yang biasa membuli cenderung mengulangi perbuatan itu apabila dewasa. Mereka mudah terlibat dalam jenayah, mempunyai sikap agresif dan kurang empati terhadap orang lain.
Buli bukan hanya menjejaskan mangsa, malah boleh merosakkan seluruh ekosistem sekolah kerana menimbulkan rasa tidak selamat dan takut dalam kalangan murid lain.
Hukuman Terhadap Pembuli
Dari sudut undang-undang Malaysia, perbuatan membuli boleh disabitkan di bawah beberapa peruntukan undang-undang, bergantung kepada tahap keseriusannya.
1. Kanun Keseksaan (Akta 574)
- Seksyen 323: Menyebabkan kecederaan dengan sengaja, boleh dihukum penjara hingga setahun atau denda hingga RM2,000 atau kedua-duanya sekali.
- Seksyen 506: Ugutan jenayah, hukuman penjara sehingga dua tahun atau denda atau kedua-duanya.
- Seksyen 352: Serangan atau kekerasan jenayah tanpa menyebabkan kecederaan, boleh dipenjara sehingga tiga bulan atau denda hingga RM1,000.
2. Akta Kanak-Kanak 2001 (Pindaan 2016)
Murid yang berumur bawah 18 tahun masih tertakluk kepada tindakan undang-undang dan boleh dikenakan perintah khidmat masyarakat, kaunseling mandatori, atau tahanan di institusi pemulihan akhlak.
3. Pandangan Islam
Dalam hukum Islam, pembuli boleh dikenakan ta‘zir, iaitu hukuman yang ditentukan oleh pemerintah atau pihak berkuasa bagi mendidik dan mencegah kezaliman. Hukuman ta‘zir boleh berupa teguran, nasihat, rotan ringan atau hukuman yang sesuai mengikut tahap kesalahan.
Hukuman ini bukan bertujuan menghukum semata-mata, tetapi sebagai pengajaran supaya murid tidak mengulangi perbuatan salah dan sedar bahawa setiap tindakan mempunyai akibatnya.
Tanggungjawab Sekolah dan Ibu Bapa
Mencegah lebih baik daripada merawat. Justeru, semua pihak mesti memainkan peranan dalam membanteras budaya buli.
Sekolah berperanan:
1. Membina budaya kasih sayang dan hormat melalui program sahsiah dan bimbingan murid.
2. Melaksanakan kempen anti-buli secara berkala melalui ceramah, video kesedaran dan aktiviti kokurikulum.
3. Menyediakan saluran aduan yang selamat dan sulit supaya mangsa berani melaporkan kejadian.
4. Memberi latihan kepada guru untuk mengenal pasti tanda-tanda mangsa buli dan cara menanganinya.
Ibu bapa pula perlu:
1. Memantau perubahan tingkah laku anak di rumah.
2. Menanam nilai empati, kasih sayang dan hormat sejak kecil.
3. Menjadi teladan yang baik dalam komunikasi dan penyelesaian konflik.
4. Bekerjasama dengan pihak sekolah dalam menangani kes buli.
Apabila dua institusi ini berganding bahu, insya-Allah budaya buli dapat dikurangkan secara berkesan.
Kempen “Hentikan Buli” Dan Pendidikan Nilai
Kempen “Hentikan Buli” bukan sekadar slogan, tetapi satu gerakan kesedaran untuk membentuk budaya sekolah yang harmoni dan selamat. Pendidikan nilai-nilai murni seperti tolong-menolong, hormat-menghormati, berhemah dan berakhlak perlu dijadikan sebahagian daripada kehidupan seharian murid.
Program mentor-mentee, ceramah motivasi, latihan kepimpinan dan aktiviti kebajikan masyarakat boleh dijadikan platform mendidik murid untuk memahami kesan buli terhadap orang lain. Apabila murid sedar bahawa perbuatan buli membawa penderitaan kepada mangsa, mereka akan lebih berempati dan berhati-hati dalam tindakan.
Selain itu, kempen ini juga perlu disokong oleh pihak media dan komuniti setempat dengan menyebarkan mesej positif tentang kasih sayang, empati dan saling menghormati. Masyarakat yang prihatin ialah masyarakat yang tidak membiarkan kezaliman berlaku di depan mata.
Pendidikan Islam dan Pencegahan Buli
Pendidikan Islam berasaskan tiga teras utama iaitu iman, ilmu dan akhlak. Pencegahan buli dapat dilaksanakan dengan menekankan nilai-nilai ini dalam sistem pendidikan. Murid perlu difahamkan bahawa setiap perbuatan akan dihisab di hadapan Allah SWT dan tiada kezaliman yang akan terlepas daripada balasan-Nya.
Guru Pendidikan Agama Islam dan ustaz-ustazah memainkan peranan penting untuk mengaitkan nilai akhlak dengan kehidupan seharian murid. Contohnya, menerapkan adab Rasulullah SAW seperti berlemah lembut, sabar, tidak menghina dan menolong orang lain. Pendidikan akhlak bukan hanya diajar secara teori, tetapi mesti dihayati dalam amalan seharian.
Kesimpulan
Buli bukan perkara kecil yang boleh dipandang ringan. Ia merupakan bentuk kezaliman dan penderaan yang menyalahi undang-undang negara serta ajaran Islam. Perbuatan membuli mencerminkan kelemahan akhlak dan kekosongan jiwa. Oleh itu, semua pihak perlu berganding bahu dalam mewujudkan persekitaran sekolah yang selamat, harmoni dan beradab.
Murid perlu dididik untuk berani berkata tidak kepada buli dan sentiasa melaporkan sebarang kejadian kepada pihak berkuasa. Ibu bapa dan guru pula harus menjadi contoh dalam mengamalkan komunikasi yang penuh kasih sayang dan empati.
Marilah kita jadikan sekolah sebagai tempat yang mendidik, bukan menakutkan. Tanamkan dalam hati murid bahawa kekuatan sebenar bukan pada keupayaan menindas, tetapi pada kemampuan menahan diri daripada menyakiti orang lain. Dengan izin Allah, generasi yang lahir daripada sekolah yang bebas buli akan menjadi generasi yang berakhlak, penyayang dan bertanggungjawab terhadap diri serta masyarakat.
Sekian.