Pengenalan
Dalam sistem pendidikan Islam di Malaysia, peperiksaan bukan sekadar ukuran pencapaian akademik, tetapi berfungsi sebagai penilaian terhadap kefahaman, penghayatan dan amalan agama dalam kalangan murid. Di peringkat sekolah rendah, antara peperiksaan penting yang dilaksanakan di seluruh negara ialah Ujian Penilaian Kelas KAFA (UPKK) dan Ujian Penilaian Sekolah Rendah Agama (UPSRA) atau dikenali juga sebagai Peperiksaan Sekolah Rendah Agama (PSRA) di beberapa negeri.
Kedua-dua peperiksaan ini merupakan sebahagian daripada usaha berterusan kerajaan dan pihak berkuasa agama negeri untuk memastikan murid mendapat pendidikan Islam yang mantap, seimbang dan bersepadu antara ilmu, amal dan akhlak. Walau bagaimanapun, kekeliruan sering timbul dalam kalangan ibu bapa dan masyarakat mengenai perbezaan antara UPSRA dan PSRA kerana perbezaan istilah dan pelaksanaan di peringkat negeri.
Takrif Dan Latar Belakang UPKK
Ujian Penilaian Kelas KAFA atau lebih dikenali sebagai UPKK diperkenalkan oleh Jabatan Kemajuan Islam Malaysia (JAKIM) pada tahun 1999. Ia dilaksanakan bagi menilai tahap pencapaian murid Tahun Lima yang mengikuti Kelas al-Quran dan Fardu Ain (KAFA) di seluruh negara. Objektif utamanya ialah menilai sejauh mana murid menguasai ilmu, mengamalkan ajaran dan menghayati nilai-nilai Islam dalam kehidupan seharian.
Kurikulum KAFA yang digunakan dalam UPKK menekankan keseimbangan antara aspek ilmu, amalan dan penghayatan. Ia turut memberi tumpuan kepada perkembangan akidah, ibadah, akhlak dan cara hidup Islam. Dengan itu, UPKK bukan sekadar menguji tahap pengetahuan murid, tetapi turut menilai kesediaan mereka untuk menjadi insan yang beriman dan berakhlak mulia.
Takrif Dan Latar Belakang UPSRA / PSRA
Sementara itu, Ujian Penilaian Sekolah Rendah Agama (UPSRA) dan Peperiksaan Sekolah Rendah Agama (PSRA) pula dilaksanakan oleh Jabatan Agama Islam Negeri (JAIN) masing-masing, bukan oleh JAKIM. UPSRA dan PSRA diadakan khusus untuk murid Tahun Enam yang menamatkan pengajian di Sekolah Rendah Agama (SRA) atau Sekolah Rendah Agama Integrasi (SRAI).
UPSRA digunakan di wilayah-wilayah di bawah Jabatan Agama Islam Wilayah Persekutuan (JAWI) seperti Kuala Lumpur, Putrajaya dan Labuan. Manakala istilah PSRA pula digunakan di negeri-negeri seperti Selangor, Perak dan Negeri Sembilan di bawah seliaan Jabatan Agama Islam Negeri masing-masing seperti JAIS, JAIPk, dan JAINs.
Walaupun istilahnya berbeza, kedua-dua peperiksaan ini sebenarnya mempunyai matlamat yang sama iaitu menilai pencapaian ilmu agama murid serta memastikan asas-asas Islam dikuasai dengan baik sebelum melangkah ke peringkat menengah. Oleh itu, boleh dirumuskan bahawa UPSRA dan PSRA tidak berbeza dari segi tujuan dan kandungan, tetapi berbeza dari segi pihak pentadbir dan pelaksanaannya mengikut negeri.
Objektif Peperiksaan UPKK Dan UPSRA / PSRA
Ketiga-tiga peperiksaan ini iaitu UPKK, UPSRA dan PSRA mempunyai matlamat yang saling melengkapi dalam membentuk asas pendidikan Islam peringkat rendah. Antara objektif utamanya ialah:
1. Menilai penguasaan murid terhadap asas-asas Islam seperti akidah, ibadah, akhlak, adab dan sirah Nabi.
2. Menguji kefahaman serta kemampuan amali dalam melaksanakan ibadah seperti solat, tilawah al-Quran dan hafazan surah pilihan.
3. Menilai sejauh mana penghayatan ilmu Islam diterapkan dalam kehidupan murid.
4. Memberi panduan kepada guru dan ibu bapa mengenai tahap kemajuan dan kelemahan murid dalam aspek pendidikan agama.
Struktur Dan Kandungan UPKK
Peperiksaan UPKK dilaksanakan dalam dua bentuk utama iaitu ujian bertulis dan ujian amali. Ujian bertulis menilai kefahaman murid terhadap ilmu agama manakala ujian amali pula menilai kebolehan murid dalam melaksanakan ajaran Islam secara praktikal.
Antara subjek utama yang dinilai dalam UPKK ialah:
1. Ulumul Islamiyyah yang merangkumi akidah, ibadah dan sirah.
2. Adab dan akhlak Islamiah.
3. Bahasa Arab asas (Lughah al-Quran).
4. Tilawah al-Quran.
5. Jawi dan khat.
6. Amali solat.
7. Hafazan al-Quran.
8. Penghayatan cara hidup Islam.
Penilaian melalui gabungan teori dan amali ini membolehkan guru dan pihak sekolah menilai keseimbangan antara pengetahuan dan amalan dalam diri murid.
Struktur Dan Kandungan UPSRA / PSRA
UPSRA dan PSRA pula dilaksanakan secara lebih menyeluruh di peringkat Tahun Enam. Ujian ini menggabungkan elemen bertulis, hafazan dan amali sebagai komponen wajib. Subjek utama yang diuji ialah:
1. Akidah
2. Fiqh
3. Sirah
4. Jawi dan Khat
5. Tajwid
6. Adab dan Akhlak Islamiyyah
7. Amali Solat dan Hafazan
Pelaksanaan UPSRA dan PSRA sedikit berbeza mengikut negeri, namun secara umumnya penilaian ini menilai murid dari aspek ilmu, amal dan sahsiah. Komponen amali dan hafazan memainkan peranan penting untuk menilai sejauh mana murid mampu mengamalkan ilmu yang dipelajari, seperti bacaan dalam solat, hafazan surah pendek dan tatacara wuduk.
Kepentingan Peperiksaan UPKK dan UPSRA / PSRA
Peperiksaan ini sangat penting dalam memastikan keberkesanan sistem pendidikan Islam di Malaysia. Antara kepentingan utamanya ialah:
1. Penilaian Seimbang antara Ilmu dan Amal
Peperiksaan UPKK dan UPSRA menilai murid bukan hanya dari sudut akademik, tetapi juga dari sudut amalan seharian dan penghayatan terhadap ajaran Islam. Ia memberi keseimbangan dalam membentuk insan yang berilmu dan beramal soleh.
2. Membina Keperibadian Muslim Seimbang
Kedua-dua peperiksaan ini membantu membentuk murid yang memiliki akhlak mulia, berdisiplin dan bertanggungjawab. Nilai-nilai ini menjadi asas kepada pembentukan sahsiah yang baik, seiring dengan matlamat Falsafah Pendidikan Islam Negara.
3. Persediaan ke Peringkat Menengah
Kejayaan dalam peperiksaan ini penting bagi murid yang ingin menyambung pelajaran ke Sekolah Menengah Agama (SMA) atau Sekolah Menengah Kebangsaan Agama (SMKA). Keputusan yang baik menjadi bukti bahawa murid menguasai asas-asas agama yang kukuh.
4. Meningkatkan Tanggungjawab Ibu Bapa dan Guru
Peperiksaan agama memberi kesedaran kepada ibu bapa untuk lebih menekankan kepentingan ilmu agama di rumah. Guru pula berperanan membimbing murid dengan pendekatan berhemah dan berkesan agar ilmu dapat diserap dengan baik.
Kaitan Dengan Pendidikan Islam Dan Akhirat
Pendidikan Islam bukan hanya bertujuan untuk melahirkan murid yang cemerlang di dunia, tetapi juga sebagai bekalan untuk kehidupan akhirat. Firman Allah SWT dalam Surah al-Mujadalah, ayat 11:
“Allah akan meninggikan darjat orang-orang yang beriman di antara kamu dan orang-orang yang diberi ilmu pengetahuan beberapa darjat.”
Ayat ini menunjukkan bahawa ilmu agama yang benar membawa kemuliaan di sisi Allah. Peperiksaan seperti UPKK dan UPSRA bukan semata-mata ukuran akademik, tetapi sebagai pengiktirafan terhadap usaha murid memahami agama dan beramal dengannya.
Cabaran Dan Isu Semasa
Walaupun pelaksanaan peperiksaan ini memberikan banyak manfaat, terdapat beberapa cabaran yang perlu diberi perhatian. Antaranya ialah:
1. Kekeliruan antara UPSRA dan PSRA yang menyebabkan ibu bapa kurang memahami fungsi dan peranan masing-masing.
2. Tekanan akademik yang dialami oleh murid akibat persediaan peperiksaan yang terlalu intensif.
3. Kekurangan guru berkemahiran khusus dalam subjek amali dan hafazan di sesetengah sekolah agama.
4. Pandangan remeh terhadap peperiksaan agama, sedangkan pendidikan Islam adalah asas kepada pembentukan keperibadian Muslim yang seimbang.
Cabaran ini boleh diatasi melalui kerjasama erat antara ibu bapa, guru, dan pihak sekolah dalam memberi sokongan moral serta spiritual kepada murid.
Peranan Ibu Bapa dan Guru
Dalam konteks pendidikan Islam, guru dan ibu bapa memainkan peranan yang saling melengkapi. Guru bertanggungjawab menyampaikan ilmu dengan hikmah dan contoh teladan yang baik, manakala ibu bapa pula perlu memperkukuh pendidikan agama di rumah. Firman Allah SWT dalam Surah al-Tahrim, ayat 6:
“Wahai orang-orang yang beriman, peliharalah dirimu dan keluargamu daripada api neraka...”
Ayat ini menjelaskan bahawa tanggungjawab mendidik anak-anak tentang agama tidak boleh diserahkan sepenuhnya kepada sekolah, tetapi mesti digalas bersama oleh ibu bapa.
Kesimpulan
Secara keseluruhannya, UPKK, UPSRA dan PSRA ialah tonggak penting dalam sistem pendidikan Islam di Malaysia. Ketiga-tiganya berperanan menilai sejauh mana murid memahami dan menghayati asas agama Islam yang menjadi panduan hidup sepanjang hayat. Walaupun istilah dan pentadbirannya berbeza, matlamatnya tetap satu, iaitu untuk melahirkan murid yang berilmu, beriman, beramal dan berakhlak mulia.
Pendidikan Islam bukan hanya diukur melalui keputusan peperiksaan, tetapi lebih penting ialah sejauh mana ilmu tersebut dapat diamalkan dalam kehidupan. Justeru, kejayaan sebenar bagi seorang murid bukanlah semata-mata memperoleh gred cemerlang, tetapi apabila mereka menjadi insan yang beradab, bertanggungjawab dan takut kepada Allah SWT.
Sekian.